Emisyon Ticaret Sistemi Piyasası Nasıl İşleyecek? Kurallar Belirlendi

Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi'nin (TR ETS) "nasıl alınıp satılacağı" sorusu da artık netleşti. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından hazırlanan Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Piyasasının İşletilmesine İlişkin Yönetmelik, 21 Ekim 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Bu yönetmelik, karbon tahsisatlarının hangi platformda, hangi kurallarla el değiştireceğini düzenliyor.

Önce Kısa Bir Hatırlatma: ETS Yönetmeliği Ne Diyordu?

27 Ağustos 2026'da yürürlüğe giren Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği, sistemin temel kurallarını belirlemişti. Buna göre pilot dönem 2026 ve 2027 emisyonlarını kapsıyor ve elektrik üretimi, çimento, demir-çelik, alüminyum ve gübre sektörlerindeki büyük tesislere uygulanıyor. 2026 yalnızca raporlama yılı; karbon fiyatı 2027 ile birlikte devreye giriyor.

Sistemin mantığı basit: Her tesis, saldığı her ton karbon için bir "tahsisat" teslim etmek zorunda. Tahsisatların bir kısmı ücretsiz veriliyor, eksik kalan kısım ise satın alınıyor. Örneğin yıllık emisyonu 120.000 ton olan bir fabrikaya 100.000 tonluk ücretsiz tahsisat verildiyse, aradaki 20.000 tonu piyasadan alması gerekiyor. Yeni yönetmelik, işte bu alışverişin nasıl yapılacağını anlatıyor.

Yeni Yönetmelik Ne Getiriyor?

Piyasayı, elektrik ve doğal gaz piyasalarını da işleten Enerji Piyasaları İşletme AŞ (EPİAŞ) yönetecek. Tahsisatlar iki ayrı piyasada işlem görecek:

• Birincil piyasa (ihale): Devletin tahsisatları ilk kez satışa çıkardığı yer. İhale miktarı ve saatleri, ihaleden en az 10 iş günü önce duyurulacak. Teklifler 100 tahsisatlık lotlar halinde verilecek ve eşleşen herkes, miktarı karşılayan son teklif fiyatı üzerinden işlem yapacak.
• İkincil piyasa (spot): Şirketlerin ellerindeki tahsisatları birbirleriyle alıp sattığı yer. İhtiyacından fazla tahsisatı olan şirket satabilir, eksiği olan alabilir. Vadeli işlemlere ilişkin kurallar ise ayrıca belirlenecek.

Tüm tahsisat hareketleri, bir tür "karbon banka hesabı" gibi çalışan İşlem Kayıt Sistemi'nde tesis bazında izlenecek. Ücretsiz tahsisatlar da bu hesaplara aktarılacak.

Şirketler Ne Yapmalı?

TR ETS kapsamındaki işletmelerin İşlem Kayıt Sistemi'nde hesap açması zorunlu. Bunun için üç adım gerekiyor:

1. Nakit ödemeleri ve teminatları yöneten merkezi uzlaştırma kuruluşuyla katılımcı anlaşması imzalamak.
2. EPİAŞ'a elektronik ortamda başvuru yapmak.
3. İşlem Kayıt Sistemi katılım anlaşmasını imzalamak.

Piyasada işlem yapabilmek için teminat yatırmak da gerekiyor ve teklifler, yatırılan teminat tutarını aşamıyor. Bu nedenle tahsisat alımı, şirketlerin nakit planlamasında şimdiden yer alması gereken bir kalem.

Özetle ETS'nin kuralları artık kâğıt üzerinde tamamlandı. Yönetmeliğin yürürlüğe girmesi ilk ihalenin hemen yapılacağı anlamına gelmiyor, fakat hazırlığın son aşamasına gelindiğini gösteriyor. Asıl belirleyici olan ise satın alınacak tahsisat miktarını doğrudan etkileyen doğru ve doğrulanmış emisyon verisi. Sera gazı verilerinizi ETS sürecine hazırlamak için uzmanlarımızla iletişime geçebilirsiniz.